Grafitti Kultowy Reżyser

Bareja wiecznie żywy

Stanisław Bareja mimo ostrych ingerencji cenzury w swoich filmach trafnie przedstawiał paradoksy życia w PRL-u i kpił z rzeczywistości realnego socjalizmu. Nierzadko posuwał się do surrealizmu. Bareja przez wielu uważany jest za twórcę filmów 'kultowych'. Jako jeden z nielicznych polskich powojennych twórców z konsekwencją uprawiał gatunek komediowy i odniósł niekwestionowany sukces. W bogatym dorobku reżysera znalazły się tylko dwa gatunkowo odmienne filmy: 'Dotknięcie nocy' i 'Kapitan Sowa na tropie' - pierwszy polski serial kryminalny.

Stanisław Bareja urodził się w 1929 roku. Ukończył reżyserię w łódzkiej wyższej szkole filmowej. Debiutował w 1960 roku. Wielu aktorów stworzyło w jego filmach niezapomniane kreacje: Stanisław Tym w 'Misiu', Wojciech Pokora w 'Poszukiwany, poszukiwana', Krzysztof Kowalewski w 'Brunecie wieczorowa porą' i Jerzy Dobrowolski w 'Nie ma róży bez ognia'.
Jeśli będę chciał kiedyś swoim dzieciom wyjaśniać, czym był PRL, sięgnę oczywiście po filmy Stanisława Barei. Nikt inny tak trafnie nie pokazał szarej strony codzienności realnego socjalizmu. W krytyce filmowej czasów PRL ukuty przez Kazimierza Kutza termin 'bareizm' oznaczał coś dokładnie przeciwnego niż dzisiaj - mówiono tak o kinie błahym, oderwanym od rzeczywistości.
Rzecz w tym, że dla przeciętnego obywatela PRL 'problemy rzeczywistości' oznaczały przede wszystkim dość prozaiczne zagadnienia zdobycia mięsa, mieszkania czy choćby znalezienia czynnego automatu telefonicznego. Widzieliśmy bohaterów 'poważnych' dramatów, jak coś jedzą, gdzieś mieszkają, telefonują i zamiast wczuwać się w ich 'problemy', zastanawialiśmy się, jak to sobie załatwili, cwaniaczki. Świadomie wykorzystał to Jacek Bromski w filmie 'Zabij mnie, glino', w którym padały z ekranu kwestie takie jak 'To numer telefonu prywatnego mieszkania na Ursynowie'. W latach 80. ta kwestia budziła salwę śmiechu na widowni, dziś jej komizm jest (na szczęście) niezrozumiały.
Tego uczucia nie budziły tylko filmy Barei - często drobiazgowo realistyczne, ze scenariuszem konsultowanym z prawnikami (jak 'Nie ma róży bez ognia', makabrycznej komedii o niejakim Jerzym, który potrafi załatwić wszystko i każdego). Potwornie cięła je cenzura. Oryginalne odcinki serialu 'Alternatywy 4' trwające godzinę - w emisji miały nieregularną długość po ok. 45 minut. Z 'Misia' usunięto około jednej czwartej materiału, zmieniono też nazwisko bohatera z Nowohuckiego na Ochódzkiego. Do produkcji kierowano i tak tylko co trzeci scenariusz. Dałbym wszystko za możliwość obejrzenia napisanej wspólnie z Jackiem Fedorowiczem komedii szpiegowskiej 'Nasz człowiek w Warszawie', w której zachodni szpiedzy mimo swoich bondowskich gadżetów (miała tam występować m.in. łódź podwodna na Kanale Żerańskim) okazują się kompletnie bezradni w obliczu peerelowskiego bałaganu.
Stanisław Bareja - kucharz i sybaryta, a także syn rzeźnika, który w wędliny zaopatrywał wszystkich znajomych - zdawał się tak to właśnie postrzegać. Jeśli upodlimy ludzi, zmuszając ich do spędzania całego wolnego czasu w niezliczonych kolejkach po wszystko, nie będą nawet mogli myśleć o buncie. Kartki pełniły funkcję zniewalania ludzi nie mniej istotną od pałek zomowców. Bareja jako jedyny umiał to pokazać w kinie.
Umiał też pokazać jeszcze jedno. Każda epoka w dziejach Polski ma jakąś charakterystyczną dla siebie dziedzinę sztuki, najlepiej wyrażającą jej charakter. Czym dla czasów zaborów był romantyczny dramat i pozytywistyczna powieść, czym dla II Rzeczypospolitej była poezja skamandrytów - tym dla schyłkowego PRL była czarna komedia. To właśnie udowodnił twórca 'Misia'. Dziś filmy Barei śmieszą jak dawniej, tylko, że otaczająca nas rzeczywistość stworzyła inne absurdy. Może znajdzie się niedługo jego godny następca, który w podobny sposób postrzega Polską rzeczywistość, ale XXI wieku.

Filmografia - (scenariusz)

1986: Zmiennicy (Zmiennicy (serial TV))
1983: Alternatywy 4 (Alternatywy 4 (serial TV))
1980: Miś
1978: Co mi zrobisz jak mnie złapiesz
1976: Brunet wieczorową porą
1974: Nie ma róży bez ognia
1972: Poszukiwany, poszukiwana
1968: Przygoda z piosenką
1964: Barbara i Jan
1960: Mąż swojej żony

Filmografia - (reżyser)

1986: Zmiennicy (Zmiennicy (serial TV))
1983: Alternatywy 4 (Alternatywy 4 (serial TV))
1980: Miś
1978: Co mi zrobisz jak mnie złapiesz
1976: Brunet wieczorową porą
1975: Niespotykanie spokojny człowiek
1974: Nie ma róży bez ognia
1972: Poszukiwany, poszukiwana
1968: Przygoda z piosenką
1966: Małżeństwo z rozsądku
1965: Kapitan Sowa na tropie (serial TV)
1963: Żona dla Australijczyka
1961: Dotknięcie nocy
1960: Mąż swojej żony
1959: Inspekcja pana Anatola
1956: Nikodem Dyzma
1955: Godziny nadziei

Dla miłośników Stanisława Barei 27.02.2004 Kino 'Odrodzenie' w Zdzieszowicach przygotowało maraton filmowy pt.:'Wspomnienia z PRL-u'. W ramach maratonu zostaną wyświetlone filmy:

27 Lutego 2004
godz.: 18.00 'Nie ma róży bez ognia'
godz.: 20.15 'Co mi zrobisz jak mnie złapiesz'
godz.: 22.30 'Brunet wieczorową porą'
Cena karnetu: 18 zł
Cena biletu na pojedyńczy seans: 8 zł

W przerwach pomiędzy filmami będą wyświetlane stare kroniki filmowe. Czynna będzie również kawiarnia.
Szczegółowe informacje można uzyskać po numerem tel. 4842634