Wielkanoc

Triduum Paschalne

Obchody Paschalnego Triduum Męki i Zmartwychwstania Pańskiego rozpoczynają się wieczorną mszą świętą Wieczerzy Pańskiej, celebrowaną w Wielki Czwartek, kończą zaś - nabożeństwem nieszporów, odprawianym w Niedzielę Wielkanocną. Nazwy Triduum Paschalne używa się od 1929 roku; wcześniej mówiono o Triduum Sacrum. Łacińskie słowo triduum oznacza dokładnie 'trzy dni'. Tradycja Kościoła rzymskokatolickiego pozwala jednakże rozumieć triduum również jako trzy fazy misterium Odkupienia. Etap pierwszy to pożegnalna uczta, zwana Ostatnią Wieczerzą, oraz zapowiedź ofiary; etap drugi - wydarzenia Wielkiego Piątku, zakończone śmiercią Chrystusa na krzyżu; część trzecia - spoczynek w grobie i cud zmartwychwstania. Nie jest to już okres przygotowania, lecz czas bezpośredniego uczestnictwa w celebracji świąt.

Chrześcijańskie Święta Wielkanocne nawiązują do Paschy - największych uroczystości religii żydowskiej. Odpowiednikiem aramejskiego słowa paschajest w języku hebrajskim nazwa pesach, bliska znaczeniowo polskiemu wyrazowi przejście. W okresie przed ukształtowaniem się narodu izraelskiego ludy pogańskie obchodziły na wiosnę święto pasterskie. Zgodnie z wierzeniami ludowymi zabijano wówczas zwierzę i jego krwią skraplano namioty, aby zachować najbliższych i dobytek od wpływu złych mocy. Następująca później uczta miała pogłębić więź rodzinną. Podczas posiłku należało całkowicie spożyć odpowiednio przyrządzone zwierzę - symbol życia; żadna jego cząstka nie powinna dostać się wrogim demonom. Święto to zyskało w Izraelu nową treść teologiczną: upamiętniało ocalenie Izraelitów od ostatniej spośród plag egipskich (czyli śmierci pierworodnych synów i zwierząt) oraz wyjście narodu pod wodzą Mojżesza z niewoli egipskiej. Opis pierwszego z tych wydarzeń, zawarty w Starym Testamencie, uwypukla podobieństwo do dawniejszych praktyk: „Mojżesz zwołał wszystkich starszych Izraela i rzekł do nich: 'Odłączcie i weźcie baranka dla waszych rodzin i zabijcie jako paschę. Weźcie gałązkę hizopu i zanurzcie ją we krwi, która jest w naczyniu, i krwią z naczynia skropcie próg i oba odrzwia. Aż do rana nie powinien nikt z was wychodzić przed drzwi swego domu. A gdy Pan będzie przechodził, aby porazić Egipcjan, a zobaczy krew na progu i na odrzwiach, to ominie Pan takie drzwi i nie pozwoli Niszczycielowi wejść do tych domów, aby (was) zabijał' (Wj 12,21-23). Dowodem Bożej opieki było również cudowne przejście przez Morze Czerwone. Ranga pierwotnego święta pasterskiego wzrosła zatem znacznie po przyjęciu go przez Żydów i nadaniu mu nowej interpretacji. Uroczystość tę obchodzono już nie tylko w gronie rodzinnym - potężny tłum pielgrzymów wędrował do świątyni, w której zabijano rytualnego baranka. Ucztę paschalną przygotowywano następnie w kręgach rodziny, niekiedy i znajomych. Zgodnie z odwieczną tradycją Paschę świętowano 14 dnia miesiąca Nissan, a zatem w dniu wiosennej pełni księżyca. Moment ten istotny jest również dla chrześcijan: początkowo termin świąt nie był ustabilizowany, ostatecznie jednak ustalono, że Wielkanoc przypada zawsze w niedzielę po pierwszej wiosennej pełni. Jako tzw. święto ruchome, związane z kalendarzem astronomicznym, Wielkanoc obchodzona bywa w okresie między 22 marca a 25 kwietnia.