Encyklopedia Kuriera

Czesław Niemen

Urodził się jako Czesław Juliusz Wydrzycki w Polsce, ale 17 września 1939 r. - jak powie po latach - przesądził o utracie przez niego ojczyzny na zawsze. Przyszedł bowiem na świat w dzisiejszej Białorusi, pod Grodnem - w Starych Wasiliszkach. Już w 1954 rozpoczyna naukę w Liceum Muzycznym w Grodnie (b. ZSRR) w klasie fortepianu. W 1958 rodzina Wydrzyckich przyjeżdża przez przejście graniczne Brześć-Terespol do Polski, do Białogardu. Powraca do ojczyzny jako 19-latek i rozpoczyna naukę w średniej szkole muzycznej w Gdańsku, w klasie fagotu. Przywozi ze sobą muzykę białoruskiej ziemi, doświadczenia wokalne z kościelnego chóru i niepowtarzalny akcent. Zamieszkuje w bursie szkół plastycznych w Orłowie, tam poznaje Janusza Krzywickiego. Trudna sytuacja rodzinna zmusza go do zarobkowania jako stroiciel fortepianów.

Pierwsze kroki stawia w 1960 r. na estradzie Klubu Studentów Wybrzeża 'Żak'. Występuje z zespołem Zbigniewa Wilka, następnie w kabarecie 'To Tu', wspólnie z Januszem Krzywickim, potem w tercecie, w repertuarze głównie utworów południowo-amerykańskich. Wkrótce stał się nad Wisłą i Odrą najpopularniejszym piosenkarzem młodzieżowym, od czerwca 1962 gwiazdą 'Niebiesko-Czarnych', kompozytorem i wykonawcą dziesiątków przebojów. Wiosną 1963 roku komponuje swój pierwszy utwór 'Wiem, że nie wrócisz'. Dopiero od listopada 1963 roku Czesław Wydrzycki zaczyna używać pseudonimu NIEMEN, który zaproponowała mu żona Franciszka Walickiego - Czesława. W grudniu tego samego roku występuje w paryskiej Olympii obok Dionne Warwick i Stevie Wondera. Niemen wykonuje swoją pierwszą kompozycję 'Wiem, że nie wrócisz', który DECCA umieszcza na płycie 'Les idoles de Pologne'. W połowie stycznia 1964 roku wraz z 'Niebiesko-Czarnymi' rozgrzewa publiczność przed koncertem Marleny Dietrich w Sali Kongresowej w Warszawa. Marlena słyszy utwór Niemena 'Czy mnie jeszcze pamiętasz', który następnie nagrywa na płytę z własnym tekstem ('Mutter,hast du mir vergeben').

Na II Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu (1964) Niebiesko-Czarni z Czesławem Niemenem zdobywają wyróżnienie. Po trzech latach już sam Niemen wprawia w osłupienie gomułkowską Polskę, wykonując na festiwalu w Opolu swój sztandarowy utwór 'Dziwny jest ten świat'. Wcześniej przebywa we Francji, gdzie zakłada zespół Akwarele. W 1968 zdobywa Trofeum Festiwalu MIDEM w Cannes i odbiera nagrodę pisma 'Billboard' dla najlepszego polskiego wykonawcy młodzieżowego. Później kieruje jeszcze stworzonymi przez siebie zespołami Niemen Enigmatic i Grupa Niemen. W końcu lat 60. śpiewa Norwida, i wydaje wciąż uważany za najlepszy w historii polskiego rocka album 'Niemen Enigmatic' z 'Bema pamięci rapsodem żałobnym'. W 1979 w Opolu przedstawia 'Dziwny jest ten świat' w elektronicznej wersji.

Po 1979 wznawia regularną działalność koncertową dopiero w 1985 roku, kiedy to występuje w klubie Stodoła. W lipcu 1986 roku jest jedna z gwiazd Najlepsi z Najlepszych i Old Rock Meeting w Sopocie, a w lipcu 1987 roku występuje w koncercie 25 lat Niebiesko Czarnych. W sierpniu tego samego roku występuje z powodzeniem na festiwalu w Jarocinie. W czerwcu 1989 roku występuje na festiwalu w Opolu, a w grudniu w warszawskiej filharmonii. W 1987 roku śpiewa na koncercie w Queen Elizabeth Hall w Londynie. Dopiero w 1989 ukazuje się pierwsza po dłuższej przerwie płyta Niemena - 'Terra deflorata' ze znakomitym popisem wokalnym w klimacie elektronicznego roka i tekstami inspirowanymi bardziej niż kiedykolwiek Norwidem. Dwanaście lat później ukazuje się - co już teraz wiemy - ostatnia autorska płyta Niemena - 'Spodchmurykapelusza'.

W ostatnich latach Niemen skoncentrował się na pracy we własnym studiu muzycznym. Chętnie korzystał z instrumentów elektronicznych i syntezatorów. Oprócz muzyki Niemen także rysował, a ostatnie lata to prawdziwe zainteresowanie grafiką komputerową. W 2001 roku przeznaczył część swoich prac na licytację. Dochód z aukcji został przeznaczony dla Polskiej Akcji Humanitarnej na kupno sprzętu edukacyjnego dla szkół na Litwie.

Komponował muzykę rockową i jazzową. Był prekursorem big-beatu. Tworzył także muzykę teatralną i filmową, między innymi do filmu 'Wesele' Andrzeja Wajdy, gdzie wykonuje partię wokalną Chochoła. W swoich utworach wykorzystywał teksty Cypriana Kamila Norwida, Adama Asnyka i Kazimierza Przerwy-Tetmajera. Młodzi ludzie tamtych czasów kochali go, starszych szokował długimi włosami, niekonwencjonalnym ubiorem i poglądami. Zmarł w Warszawie po długiej chorobie, tuż przed swoimi 65 urodzinami.